Meer dan de houdgreep: Gids over normen en waarden binnen budo

SNEEK Al ruim drie decennia geeft Dries Poelstra judoles. Daarin komt veel meer aan bod dan een goede houdgreep en winnen op de mat. De 53-jarige Sneker benadert judo als een budo: een krijgskunst die waarden als respect, samenwerking en vertrouwen hoog in het vaandel heeft. Om jonge budoka's bewust te maken van de diepere, karaktervormende laag onder het sportieve, kwam onlangs een kleine gids uit waaraan ook Poelstra heeft meegewerkt.

Het kleurrijke ‘bijbeltje’ is niet alleen leerzaam voor Poelstra's eigen judostudenten. Alle budoka's steken er wat van op. Ook de beoefenaars van andere vormen van budo, zoals karate, jiujitsu en taekwondo. ,,Het was Jigoro Kano, de uitvinder van judo, en de andere budo-grondleggers namelijk vooral te doen om de vormende waarden en iemands sociale en emotionele ontwikkeling", vertelt Poelstra. ,,Om zo een beter mens te worden. Een aanwinst voor de maatschappij."

Focus op de sport

Het pedagogische aspect is gaandeweg naar de achtergrond geraakt bij judo. De krijgskunst wordt tegenwoordig vooral als een sport gezien. Zeker in Nederland, met de successen van toppers als Anton Geesink, Mark Huizinga, Edith Bosch en Henk Grol. Poelstra: ,,Door in 1961 als eerste niet-Japanner wereldkampioen te worden en drie jaar later in het hol van de leeuw Olympisch goud te pakken, heeft Anton Geesink judo in Nederland op de kaart gezet. Door de vele wedstrijdsuccessen van hem en anderen is er steeds meer de focus op het sportieve komen te liggen. Zo zijn er blauwe pakken geïntroduceerd om judoka's tijdens wedstrijden uit elkaar te houden. Een idee van Geesink." Volgens Poelstra speelt ook mee dat de maatschappij prestatiegerichter is geworden. ,,Maar je traint bij budo niet alleen de spieren; je maakt ook het hoofd sterker."

Waarde(n)vol

In het zestig pagina tellende 'Waarde(n)vol Budo' vormen de normen en waarden (bushido) van de samoerai uit Japan het uitgangspunt. Acht komen aan bod: verdraagzaamheid (jin), eerlijkheid (makoto), trouw (chu), respect/vriendschap (rei), betrouwbaarheid (gi), moed (yu), zelfbeheersing (jisei) en eer (meiyo). Budoka's bedanken bijvoorbeeld de scheidsrechter na een wedstrijd, kunnen zich in anderen verplaatsen, lachen niet om fouten van een ander, zijn bescheiden en zetten door als het tegenzit. De gids is geschreven door 'judopedagoog' Yos Lotens. Poelstra was zijn sparringpartner. De Sneker las mee en kwam met suggesties. ,,Wij kennen elkaar via het schooljudo", vertelt Poelstra. ,,Behalve bij Judo Dries Poelstra geef ik al jaren les op basisscholen, het voortgezet onderwijs en speciaal onderwijs. Yos ontwikkelt tools voor deze lessen. Toen we elkaar zes jaar geleden tegenkwamen, was er gelijk een klik." Het eerste exemplaar van het boekje werd vorige maand overhandigd aan Hidehisa Horinouchi, de ambassadeur van Japan. Poelstra is de eerste budo-leraar in het Noorden die ermee gaat werken. ,,Er staan geen foto's in van flitsende technieken. Het gaat puur om de normen en waarden, die ook verbonden zijn met dagelijks leven. Ze worden in begrijpelijke taal uitgelegd. Geen wetenschappelijke teksten dus. De doelgroep zijn dan ook kinderen tot en met 12 jaar. Alhoewel het leerzaam is voor alle leeftijden."

Badge

,,Als je gewenst gedrag wilt zien, moet je dat belonen", gaat Poelstra verder. Daarom is er ook een paarse badge ontworpen met daarin de Japanse karaktertekens van de acht waarden verwerkt. Budoka's kunnen hem verdienen en op hun band aanbrengen. Poelstra gaat ze ook in zijn trainingslocaties (dojo's) uitdelen. ,,Budoka's krijgen de badge als ik vind dat de budo-waarden goed zijn toegepast. Dit kan in elke les zijn. Ze staan los van onze halfjaarlijkse examens, waarbij leerlingen met hun technische vaardigheden een band of slip kunnen behalen." De leerling ontvangt met de badge ook een polsbandje voorzien van de karaktertekens, die buiten de dojo kan worden gedragen. Poelstra: ,,Met de badge en het polsbandje geef ik een compliment. Zo zijn budo-leraren ook een opvoeder op de mat."

Twee V's

Poelstra zelf was acht jaar oud toen hij op judo ging. Het talent kwam al snel bovendrijven. ,,Ik werd zeer competitief. Ik kwam bij de nationale selectie en deed mee aan internationale wedstrijden. Het werd mijn droom om een eigen judoschool te beginnen, wat na het afronden van het CIOS ook gebeurde." Poelstra's lessen zijn de afgelopen dertig jaar behoorlijk veranderd. ,,In het begin werd er keihard getraind om te presteren op wedstrijden. Gaandeweg kwam ik erachter dat er meer is." Waar Poelstra voorheen de drang had om zo snel mogelijk te beginnen met les en het verrichten van fysieke arbeid - "voor je het weet is een uur voorbij" - neemt hij nu meer de tijd om de achtergronden uit te leggen. Per les besteedt hij al gauw tien minuten aan een onderwerp als het groeten aan het begin van een les. ,,Daarmee beloof je dat je voorzichtig en vriendelijk zult zijn. De twee V's. Bij vriendelijkheid gaat het om respect, beleefdheid en elkaar helpen. Als je de dojo binnenkomt, groet je iedereen. Er is aandacht voor elkaar zodat iedereen zich veilig voelt. Voorzichtig houdt in dat je ook om de ander denkt. Je laat bijvoorbeeld iemand veilig landen na een worp."

Succesvol

Naast erover vertellen past Poelstra de waarden op allerlei manieren toe bij de judo- en spelvormen tijdens de les. In zijn dojo's in Sneek (drie locaties), Koudum, Makkum en Wolvega, die hij samen met echtgenote Agnietha runt, trainen bijna tweehonderd kinderen en volwassenen. Hij ziet dat zijn aanpak werkt. Ook op de scholen waar hij langs gaat. ,,Klasgenoten die ruzie hebben, zet ik bewust bij elkaar. Doordat ze samen moeten werken en elkaar moeten vertrouwen, worden ze bijna altijd weer vrienden." Ook naast de mat werpt de budo-benadering zijn vruchten af. Poelstra zag het onlangs weer in de bioscoop. ,,We organiseren allerlei activiteiten buiten de trainingen om. Zo gaan we eens per jaar naar de film. Ruim honderd kinderen in de zaal met popcorn en drinken in hun handen; dat kan een hoop troep opleveren. Niks! De medewerkers vonden het weer ongelooflijk. Maar dat is budo: respect hebben voor anderen en je omgeving."

Casper Ferwerda.