Laatste fabrieksschoorsteen in Bolsward nu monumentaal

BOLSWARD Ooit waren er ten minste elf, maar langzaam verdwenen de industriële schoorstenen uit het aangezicht van Bolsward. De laatste, die bij zuivelverwerker Hochwald aan de Harlingerstraat, is aanwezen als gemeentelijk monument.

Met die toebedeling is de 45 meter hoge pijp beschermd tegen sloop en geeft dit de eigenaar de mogelijkheid subsidie aan te vragen voor tegemoetkoming in de kosten voor groot onderhoud. ,,De schoorsteen is in Bolsward een markant herkenningspunt”, zegt wethouder Mirjam Bakker. ,,En het geeft een stukje geschiedenis weer van Bolsward als zuivelstad.” De pijp werd in 1948 gebouwd voor de toenmalige Hollandia Fabrieken. De grote witte letters, zoals zichtbaar op de foto, zijn bij overname overgeschilderd.

Dat weet ook Arjan Barnard, voorzitter van de Stichting Fabrieksschoorstenen. Hij juicht de benoeming tot gemeentelijk monument toe en merkte bereidheid vanuit zowel gemeente als Hochwald. ,,Zij stonden daar niet onwelwillend tegenover.”

Hij komt in het 25-jarig bestaan van de stichting ook genoeg andere voorbeelden tegen: ,,In veel gevallen wordt zo’n schoorsteen gesloopt en wordt er verder niet naar omgekeken. Dat is jammer. Wij adviseren om ook te kijken naar andere opties.”

Dat is hier dus het geval geweest. ,,Bolsward is nauw verbonden met de zuivelfabriek”, aldus Barnard. ,,Op deze manier kun je iets van die geschiedenis bewaren.”

Zijn stichting werd ongeveer een jaar geleden benaderd door een medewerker van de gemeente Súdwest-Fryslân om een advies uit te brengen. ,,De schoorsteen op zich is niet heel bijzonder”, nuanceert Barnard. ,,Het is een standaard schoorsteen. Het is hetzelfde als je vroeger een VW Kever of Opel Kadett zou beschrijven als een klassieke auto. Op het oog niet heel bijzonder, tot dat er nog maar weinig van over zijn. Dat geldt ook voor de schoorsteen van Bolsward”, omschrijft hij metaforisch.

Want waar er in Nederland decennia geleden nog rond de tienduizend ronkende pijpen het stadsbeeld bepaalden, zijn dat er volgens de stichting nu nog zo’n zevenhonderd. Ook in Súdwest-Fryslân stonden honderden fabrieksschoorstenen. In de gemeente zijn daar nog vier van over, waaronder die van Bolsward. De overige drie staan in Sneek, IJlst en Witmarsum. Die laatste -onderdeel van de voormalige zuivelfabriek De Goede Verwachting- dateert uit 1896 en is zelfs benoemd tot rijksmonument.

,,Ja, wij zijn er blij mee”, is dan ook het gevoel van Barnard met de benoeming tot gemeentelijk monument. ,,Het is mooi om zo de herinnering te bewaren. Een soort eerbetoon. Het is juist leuk dat je een Opel Kadett kunt behouden.”

Koos Elzinga, fabrieksdirecteur bij Hochwald, kijkt logischerwijs ook bedrijfsmatig: ,,Voor ons als fabriek is de schoorsteen voornamelijk functioneel”, zo laat hij weten. ,,Natuurlijk begrijpen we de historische waarde voor de stad Bolsward. Het is een typische blikvanger.”

En over die herkenbare letters die vroeger op de schoorsteen prijkten? ,,We gaan de letters niet herstellen. Mochten de letters op enig moment onder de verf vandaan komen, dan zullen we dit zo laten”, aldus Elzinga.

Yme Gietema.