Voorstelling over Makkumer oorlogsgeschiedenis: ‘Iedereen speelt zijn eigen hoofdrol’

MAKKUM Een stuk geschiedenis dat niet verloren mag gaan, gecombineerd met een reeks aan toevalligheden vormen de basis voor de muziektheatervoorstelling Sherry Brandy, die medio april drie keer wordt opgevoerd in Makkum. Over de Joodse broertjes Hans en Eddy Karelsen, zeven vermoorde militairen en de daarbij horende vraag: wat gebeurde er op 7 april 1945?

De eerste aanzet voor het stuk is in mei 2018. Tineke Attema, regisseuse, is samen met kapster Durkje Hoeksema bezig een groots jubileumfeest te organiseren voor het 125-jarig bestaan van de kapperszaak aan de Kerkstraat. Beiden weten van het bestaan van het verhaal van de broertjes én van de ‘zwartste bladzijde in de geschiedenis van Makkum’: het fusilleren van zes militairen op die bewuste aprildag. Later kwam daar nog een zevende bij.

Boekwerk Hans Karelsen

,,Je wilt het geloven of niet, maar hier viel twee dagen later een boekwerk van de plank", vertelt Durkje. Het blijkt het verhaal van Hans Karelsen, die zijn bevindingen ooit toevertrouwde aan het papier. Hij bracht het jaren later terug naar Makkum. Er was dus een verhaal, maar niemand wist precies waar. Wat blijkt: de opgevouwen bundel A4-tjes belandde bij Jentje Hoeksema, de vader van Durkje. Bij verbouwing, jaren later, komt het ineens aan het licht.

Het is één van de toevalligheden waardoor beide dames voelen dat ze iets moeten doen. Het verhaal moet naar buiten. Gedeeld, doorgegeven. ,,Dan doen we het in 2020", is de mening van Tineke als ze besluiten tot een voorstelling. Nadat ze de familie Karelsen om toestemming vragen -en deze krijgen- gaat de regisseuse aan de slag. ,,Wat haal ik mezelf op de hals", is regelmatig haar gedachte. Nooit eerder was ze verantwoordelijk voor zo’n grote en belangrijke productie, maar het gevoel om het verhaal goed neer te zetten wint het van de onzekerheid.

Bezoek Eddy

Er is nog een opmerkelijk moment, in april 2019. Tineke is druk bezig met onderzoek doen, maar heeft het gevoel meer informatie nodig te hebben. Op een avond stuit ze op het e-mailadres van de dochter van Eddy en ze besluit haar te mailen. Een dag later blijkt ze echter, totaal onverwacht, de bron zelf te treffen. ,,Ik had een gemiste oproep van Durkje. Ze had mijn voicemail ingesproken: ‘Je moet nu naar de skearwinkel komen, want je raadt nooit wie hier is’", herhaalt ze. Het blijkt Eddy Karelsen, dan 87 jaar oud, te zijn. Hij wilde graag weer eens in het vissersdorp kijken en bracht een bezoek aan de plek waar hij 75 jaar geleden werd opgevangen.

Tekst gaat verder na de video:

De broertjes werden in de laatste oorlogsmaanden vervoerd naar Makkum. Ze werden in de hongerwinter van 1944-1945 stiekem in een vrachtauto vol hongerevacuees geduwd. In Makkum aangekomen stonden vele pleegouders klaar, maar niet voor Hans en Eddy. Ze vonden echter onderdak bij de families Koornstra en Hoeksema en ze overleefden, in tegenstelling tot hun vader, de oorlog. Ze werden zelfs geknipt in de stoel die nu nog in de kapperszaak staat en speelden op het naastgelegen plein.

Zwarte bladzijde

Maar alleen het verhaal van de Joodse broertjes -hoe bijzonder ook- is niet genoeg, zo vindt het tweetal al snel. ,,Er is hier zo veel gebeurd.." Ze noemen meermaals de ‘zwartste bladzijde’ in de Makkumer geschiedenis. 7 april 1945. ,,Daar moeten we ook bij stilstaan", is de overtuiging van beiden.

Op die bewuste dag stormde de Duitse Sicherheitsdienst op de vroege ochtend met groots machtsvertoon Makkum binnen. Tijdens de daaropvolgende razzia werden tientallen Makkumers gearresteerd en afgevoerd naar de marechausseekazerne waar zich een onbeschrijflijk onrecht voltrok. Na een reeks van onmenselijke verhoren vonden zes jonge mannen door Duitse agressie de dood. Een zevende werd gearresteerd om een week later alsnog te worden gefusilleerd. Het statige gebouw werd door de dronken Duitsers in brand gestoken. Eén prangende vraag rest tot aan vandaag: ‘Hoe kon dit gebeuren?’ 

‘Voortgestuwd’

Een toevallig gevonden boekwerk, een spontaan bezoek van Eddy Karelsen aan Makkum en de familiaire dwarsverbanden die er zijn: het zijn die aspecten waardoor de dames de bevestiging krijgen dat ze door moeten gaan. Tineke: ,,Ik had echt het gevoel: dit stuk kiest mij. We worden aangestuurd, voortgestuwd."

Dat blijkt ook uit de bevlogenheid en de oprechtheid waarmee beide dames vertellen, soms tot aan het emotionele aan toe. Durkje: ,,Het zit heel diep bij ons beiden. We zijn echte gevoelsmensen."

Samenwerking

Voor de voorstelling wordt de samenwerking gezocht met zowat iedere vereniging of club in het dorp. In de eerste plaats met de werkgroep ‘Makkum 75 jaar vrij’ en het Comité Dodenherdenking Makkum, maar ook met de koren, de drumband, de Koninginnevereniging en vele vrijwilligers. ,,Iedereen speelt zijn eigen hoofdrol", zegt Tineke dan ook treffend. ,,Het hele dorp doet mee", vult Durkje aan.

Tijdens de uitvoering van Sherry Brandy -de naam van het stuk wordt tijdens de voorstelling duidelijk- zal ook de Victorie Marsch klinken, ditmaal opgevoerd door Muziekvereniging Hallelujah, maar in 1941 gecomponeerd door Dolf Karelsen. Juist, de vader van..

Yme Gietema.

Sherry Brandy wordt opgevoerd op 17, 18 en 19 april. De voorverkoop van kaarten start vrijdagavond 28 ferbruari in de bibliotheek in Makkum, zaterdagochtend is een tweede voorverkoopmoment. Vanaf 1 maart gaat kaartverkoop via www.doarpskrite.nl. Ook zijn er vanaf dan kaarten te verkrijgen bij DA Fizel op de Markt te Makkum.